Akut Lenfoblastik Lösemi | Lösemi Belirtileri Nelerdir

0
30

Akut lenfoblastik lösemi, beyaz kan hücrelerini etkileyen bir kanser türüdür. Hızlı ve agresif bir şekilde ilerler ve acil tedavi gerektirir. Hem yetişkinler hem de çocuklar etkilenebilir.

Akut Lenfoblastik Lösemi
Akut Lenfoblastik Lösemi

Akut lenfoblastik lösemi çok nadir görülür ve Türkiye’de her yıl yaklaşık 500 kişiye hastalık teşhisi konmuştur. Tüm olguların yarısı erişkinlerde, yarısı çocuklardadır.

Nadir olmasına rağmen akut lenfoblastik lösemi en sık görülen çocukluk lösemisi tipidir. Çocukları etkileyen vakaların yaklaşık% 85’i 15 yaşından küçük çocuklarda görülür (çoğunlukla iki ila beş yaş arası). Erkeklerde kadınlardan daha yaygın olma eğilimindedir.

Akut lenfoblastik lösemi, akut miyeloid lösemi, kronik lenfositik lösemi ve kronik miyeloid lösemi dahil diğer lösemi tiplerinden farklıdır.

Akut Lenfoblastik Lösemi Nasıl Gelişir         

Vücuttaki tüm kan hücreleri, kemiklerin içinde bulunan süngerimsi bir malzeme olan kemik iliği tarafından üretilir.

Kemik iliği, üç önemli kan hücresi tipine dönüşme kabiliyetine sahip kök hücreler adı verilen özel hücreler üretir:

  • Kırmızı kan hücreleri – vücudun etrafında oksijen taşıyan hücreler.
  • Beyaz kan hücreleri – enfeksiyonla savaşmaya yardım eden hücreler.
  • Kanamayı durdurmaya yardımcı olan trombositler.

Normalde, kemik iliği kök hücreleri tamamen gelişene kadar yani kan hücreleri haline gelene kadar kana salmaz. Fakat akut lenfoblastik lösemide, hazır olmadan önce çok sayıda beyaz kan hücresi salınır. Bunlar patlama hücreleri olarak bilinir.

Patlama hücre sayısı arttıkça, kırmızı kan hücrelerinin ve trombosit hücrelerinin sayısı azalır. Bu, yorgunluk, nefes darlığı ve aşırı kanama riski gibi anemi semptomlarına neden olur.

Ayrıca patlama hücreleri, bakteri ve virüslerle mücadelede olgun beyaz kan hücrelerinden daha az etkilidir ve sizi enfeksiyona karşı daha savunmasız hale getirir.

Akut Lenfoblastik Lösemi Belirtileri Nelerdir

Akut lenfoblastik lösemi belirtileri genellikle kanınızdaki olgunlaşmamış beyaz kan hücrelerinin sayısı arttıkça yavaş yavaş başlar.

Lösemi belirtileri genellikle, kan kaynağınızda sağlıklı kan hücrelerinin bulunmamasından kaynaklanır. Belirtiler şunları içerir:

  • Soluk ten
  • Yorgun ve nefessiz hissetme
  • Kısa sürede tekrarlanan enfeksiyonlar
  • Diş eti kanaması veya burun kanaması gibi olağandışı ve sık kanama
  • 38C veya üzeri yüksek sıcaklık (ateş)
  • Gece terlemeleri
  • Kemik ve eklem ağrısı
  • Ciltte morarmalar
  • Şişmiş lenf düğümleri (bezleri)
  • Karın ağrısı – şişmiş bir karaciğer veya dalak
  • Açıklanamayan kilo kaybı
  • Mor deri döküntüsü (purpura)

Bazı durumlarda, etkilenen hücreler kan dolaşımınızdan merkezi sinir sisteminize yayılabilir. Bu, aşağıdakiler de dahil olmak üzere bir dizi nörolojik semptomlara (beyin ve sinir sistemi ile ilgili) neden olabilir:

  • Baş ağrısı
  • Nöbetler (uyar)
  • Kusma
  • Bulanık görme
  • Baş dönmesi

Akut Lenfoblastik Lösemi Neden Gelişir

Bunun temel nedeni olgunlaşmamış beyaz kan hücrelerinin kan dolaşımına salınmasına neden olan kök hücrelerdeki genetik bir değişimdir (mutasyon).

DNA mutasyonunun ortaya çıkmasına neyin sebep olduğu açık değildir, ancak bilinen risk faktörleri şunları içerir:

  • Kemoterapi – geçmişte farklı bir kanser türünü tedavi etmek için kemoterapi aldıysanız akut lenfoblastik lösemi geliştirme riskiniz artar; risk bazı kemoterapi ilaçları (etoposid, mitoksantron, amsakrin ve idarubisin) ve tedavi süresi ile ilişkilidir.
  • Sigara içmek – sigara içenlerde bu risk içmeyenlere göre daha fazladır.
  • Aşırı kilolu olma (obez) – Aşırı kilolu kişilerde hastalığa yakalanma riski daha fazladır.
  • Genetik bozukluklar – Down sendromu dahil olmak üzere çeşitli genetik bozukluklar hastalığın gelişmesinde rol oynabilir.
  • Zayıflamış bir bağışıklık sistemine sahip olmak – bağışıklık sistemi zayıflamış kişilerde (HIV ya da AIDS) lösemi daha sık görülür.

Lösemi Gelişiminde Çevresel Faktörler

Aşağıdaki çevresel faktörlerin lösemi için bir tetikleyici olup olmadığını belirlemek için kapsamlı araştırmalar yapılmıştır:

  • Nükleer güç istasyonunun yakınında yaşamak
  • Güç hattının yakınında yaşamak
  • Baz istasyonu gibi elektromanyetik radyasyon yayan bir binanın veya tesisin yakınında yaşamak

Şu anda bu çevresel faktörlerden herhangi birinin lösemi gelişme riskini arttırdığını gösteren kesin bir kanıt yoktur.

Akut Lenfoblastik Lösemi Tedavisi

Akut lenfoblastik lösemi, hızla gelişen agresif bir durum olduğundan, tedavi genellikle tanıdan birkaç gün sonra başlar.

Tedavi aşağıdaki aşamalarda gerçekleştirilir:

  • İndüksiyon – başlangıçta, tedavi kemik iliğinizdeki lösemi hücrelerini öldürmeyi, kanınızdaki hücrelerin dengesini geri kazanmayı ve sahip olabileceğiniz tüm semptomları gidermeyi amaçlar.
  • Konsolidasyon – merkezi sinir sisteminizde kalan lösemi hücrelerini öldürmeyi amaçlar.
  • Bakım – löseminin geri dönmesini önlemek için düzenli dozlarda kemoterapi tabletleri almayı içerir.

Kemoterapi Tedavisi

Kemoterapi, akut lenfoblastik löseminin ana tedavisidir. İhtiyacınız olabilecek diğer tedaviler arasında antibiyotikler ve kan transfüzyonları bulunur. Bazı durumlarda, bir iyileşme sağlamak için kemik iliği nakli de gerekli olabilir.

Bazı ilaçlar hap olarak verilebilse de, enjeksiyon olarak verilen 1’den fazla ilaca ihtiyacınız olacaktır. İşleri kolaylaştırmak ve tekrarlanan enjeksiyonlardan kaçınmak için hepsine göğsünüzdeki vene giren esnek bir tüp (merkezi bir çizgi) aracılığıyla verilebilir. Bazı kemoterapi ilaçları, sinir sisteminize ve beyninize yayılmış olabilecek lösemi hücrelerini öldürmek için doğrudan beyin omurilik sıvınıza da uygulanabilir.

Kullanılan kemoterapi ilaçlarına metotreksat denir. Bir lomber ponksiyona benzer şekilde, omurganıza bir enjeksiyon olarak verilir. Enjeksiyonu yaptıktan sonra, başınız ayaklarınızdan biraz aşağıda olacak şekilde birkaç saat düz yatmanız gerekir. Daha sonra başınız ağrıyabilir veya rahatsızlanabilirsiniz.

Metotreksat ayrıca, indüksiyon tedavisi sonrası ve konsolidasyon öncesi akut lenfoblastik lösemili erişkinlerde doğrudan damardan (damar içine) verilir.

Kemoterapiyi takiben görülen diğer yaygın yan etkiler şunlardır:

  • Mide bulantısı
  • Kusma
  • İshal
  • İştah kaybı
  • Ağız ülseri
  • Yorgunluk
  • Deri döküntüleri
  • Kısırlık
  • Saç kaybı

Tedavi bittikten sonra yan etkiler düzelmelidir. Saçlarınızın tekrar uzaması 3 ila 6 ay sürer.

Steroid tedavisi

Kemoterapinin etkinliğini arttırmaya yardımcı olmak için ayrıca kortikosteroid enjeksiyonları veya tabletleri de verilebilir.

İmatinib

Philadelphia kromozomu pozitif akut lenfoblastik lösemi olarak bilinen bir tür lösemi varsa, ayrıca imatinib adlı bir ilaç verilir.

Imatinib, kanserli hücrelerin büyümelerine ve üremelerine neden olan sinyalleri bloke ederek çalışan bir tedavi türüdür.

Imatinib ağızdan alınır (tablet olarak). İmatinibin yan etkileri genellikle hafiftir ve zamanla düzelmelidir.

  • Mide bulantısı
  • Kusma
  • Yüz ve alt bacaklarda şişlik
  • Kas krampları
  • İsilik
  • İshal

Tedaviye ne kadar iyi yanıt verdiğinize bağlı olarak, indüksiyon fazı 2 hafta ile birkaç ay arasında sürebilir. Bazı durumlarda, siz veya çocuğunuz hastaneden ayrılabilir ve belirtileriniz düzelirse ayakta tedavi alabilirsiniz.

Sağlamlaştırma

Vücudunuzda sadece 1 kanserli hücre dahi kalırsa lösemi geri dönebilir. Konsolidasyon tedavisinin amacı, kalan lösemi hücrelerinin öldürülmesini sağlamaktır. Tedavi, kemoterapi ilaçlarının düzenli enjeksiyonlarını içerir. Tedavinin konsolidasyon aşaması birkaç ay sürer.

Bakım

Bakım aşaması löseminin geri dönme ihtimaline karşı sigorta görevi görecek şekilde tasarlanmıştır. Tedavinizin etkinliğini izlemek için düzenli kontroller yapılırken düzenli dozlarda kemoterapi tabletleri almayı içerir. Bakım aşaması genellikle 2 yıl sürebilir.

Radyoterapi tedavisi

Radyoterapi, kanserli hücreleri öldürmek için yüksek dozda kontrollü radyasyonun kullanıldığı bir tedavi yöntemidir.

Genellikle akut lösemi tedavisinde kullanılır:

  • Sinir sistemine veya beyine yayılmış ileri akut lenfoblastik lösemi vakalarını tedavi etmek
  • Vücudu kemik iliği nakli için hazırlamak

Radyoterapi tedavisi yan etkileri şunlardır:

  • Saç kaybı
  • Mide bulantısı
  • Yorgunluk

Bu yan etkiler radyoterapi seansınız bittikten sonra geçmelidir. Ancak cildiniz, tedavi bittikten sonra aylarca ışığın etkilerine karşı çok hassas olabilir.

Bu durumda, birkaç ay boyunca güneşlenmek veya  yapayışık kaynaklarına maruz kalmaktan kaçınmanız gerekmektedir.

Radyoterapiden birkaç yıl sonra az sayıda insan katarakt geliştirir. Kataraktlar, gözün önündeki saydam yapıdaki (mercek) bulanık izlerdir ve görüşünüzü bulanıklaştırabilir veya puslu hale getirebilir. Genellikle katarakt ameliyatı ile başarılı bir şekilde tedavi edilebilirler.

Kök Hücre ve Kemik İliği Nakli

Kök hücre ve kemik iliği nakli, siz veya çocuğunuz kemoterapiye yanıt vermiyorsa olası bir alternatif tedavi seçeneğidir.

Bağışçı, sizinle aynı doku tipine sahipse, nakiller daha başarılı olur, bu nedenle ideal donör genellikle bir erkek veya kız kardeşidir.

Transplantasyon gerçekleşmeden önce, nakli alan kişinin vücudundaki kanserli hücreleri yok etmek için agresif yüksek doz kemoterapi ve radyoterapiye ihtiyacı olacaktır.

Bu vücut üzerinde büyük bir zorlanma yaratabilir, bu yüzden transplantasyonlar genellikle aşağıdaki gruplarda başarılı olur:

Çocuklar ve gençler

Sağlığı iyi olan yaşlı insanlar

Erkek kardeş veya kız kardeş gibi uygun bir bağışçı varsa

Akut Lenfoblastik Lösemi Komplikasyonları

Akut lenfoblastik lösemi tedavisi mümkün değilse, sağlıklı kan hücrelerinin eksiliği kişide aşağıdaki sağlık sorunlarını ortaya çıkarabilir:

Hayatı tehdit eden enfeksiyonlara karşı son derece savunmasız (beyaz kan hücrelerinin olmaması nedeniyle)

Kontrolsüz ve ciddi kanamalara yatkın (trombosit eksikliği nedeniyle)

Lösemide İyileşme Oranı

Akut lenfoblastik lösemili çocuklar için bu oran genellikle iyidir. Tedavi sonrasında neredeyse tüm çocuklar remisyona girecek (semptomlardan arınmış bir zaman dilimi) ve% 85’i tamamen iyileşmiş olacaktır.

Akut lenfoblastik lösemili tedavisi erişkinlerde daha az umut vericidir. 25-64 yaş arası kişilerin yaklaşık% 40’ı tanılarını aldıktan sonra beş yıl içerisinde hayatını kaybedecektir.

Akut Lösemi Tehşisi

Akut lenfoblastik löseminin tanısında ilk adım, fiziksel belirtileri kontrol etmek ve bir kan örneği almaktır.

Kan örneğinde çok sayıda anormal beyaz kan hücresi varsa bu, akut lösemi belirtisi olabilir. Doktorunuz sizi bir hematoloğa yönlendirecektir.

Kemik iliği biyopsisi

Akut lösemi tanısını doğrulamak için, hematolog mikroskop altında incelemek için kemik iliğinizin küçük bir örneğini alacaktır.

Hematolog, iğneyle kemik iliği numunesini çıkarmadan önce (genellikle kalça kemiği) lokal anestezi kullanır. Bu işlem sonrası bir miktar acı yaşayabilir, ardından birkaç gün morarma ve rahatsızlık yaşayabilirsiniz. İşlem yaklaşık 15 dakika sürmektedir.

Kemik iliği kanserli hücreler için kontrol edilecek ve bulunursa akut lösemi tipi aynı anda belirlenecektir.

Diğer Lösemi Testleri

Löseminin ilerleyişi ve kapsamı hakkında bilgi edinmek için birkaç ek test (aşağıda açıklanmıştır) kullanılabilir.

Sitogenetik test

Sitogenetik test, kanserli hücrelerin genetik yapısını tanımlamayı içerir. Lösemi sırasında spesifik genetik varyasyonlar ortaya çıkabilir ve bu varyasyonların ne olduğunu bilmek tedaviyi önemli ölçüde etkileyebilir.

İmmünofenotipleme

İmmünofenotipleme, akut lenfoblastik löseminin tam tipini belirlemeye yardımcı olan bir testtir. Bir kan örneği, kemik iliği veya başka bir sıvı tipi incelenmiştir.

Bu test önemlidir, çünkü gerekli tedavi her tip için biraz farklı olabilir.

Polimeraz zincir reaksiyonu (PCR)

Bir kan numunesi üzerinde polimeraz zincir reaksiyonu (PCR) testi yapılabilir. PCR, hastalığın teşhis edilmesine ve izlenmesine yardımcı olabilir.

Kan testi, tedaviye başladıktan en az iki yıl sonra her üç ayda bir tekrar edilir,  remisyon sağlandığında daha az sıklıkta tekrarlanır.

Lenf Bezi Biyopsisi

Akut lösemi teşhisi konduysa, sahip olduğunuz genişlemiş lenf bezlerine biyopsi yapılabilir. Bu test löseminin ne kadar yayıldığını belirleyecektir.

Tomografi (BT) taramaları

Akut löseminiz varsa, löseminin ne kadar yayıldığını değerlendirmek, kalp akciğer gibi organlarınızın sağlıklı olup olmadığını kontrol etmek için bilgisayarlı bir tomografi (BT) taraması kullanılabilir.

Göğüs Röntgeni

Lenf Bezlerinizi incelemek için bir göğüs röntgeniniz çekilebilir.

Lomber Delinme

Akut löseminin sinir sisteminize yayılma riski varsa lomber ponksiyon yapılabilir.

Kanser hücreleri için test edilmiş küçük bir beyin omurilik sıvısı numunesini (omurganızı çevreleyen ve koruyan sıvı) çıkarmak için omurganızın alt kısmına bir iğne yerleştirilir.

Losemi Tedavisinde Dikkat Edilmesi Gerekenler

Suçiçeği veya kızamık gibi daha önce bağışıklık kazanmış olduğunuz bir enfeksiyon türü olsa bile, enfeksiyona sahip olan herhangi biriyle temastan kaçının.

Hem egzersiz hem de ruh sağlığınız için düzenli olarak dışarıya çıkmanız önemlidir, ancak kalabalık yerleri ziyaret etmekten ve yoğun saatlerde toplu taşıma araçlarını kullanmaktan kaçınmalısınız.

Ayrıca, tüm aşılarınızın güncel olduğundan emin olun. Doktorunuz veya bakım ekibiniz size bu konuda tavsiyelerde bulunabilir.  Olmanız gereken aşılar şöyledir:

  • Kabakulak, kızamık ve kızamıkçık (MMR) aşısı
  • Çocuk felci aşısı
  • Oral tifo aşısı
  • BCG aşısı (tüberküloza karşı kullanılır)
  • Sarı humma aşısı

Akut löseminiz varsa kanınızdaki düşük trombosit seviyeleri (pıhtı oluşturan hücreler) nedeniyle daha kolay kanar ve çürürsünüz.

Ana kanama nadir görülmekle birlikte, vücudun farklı bölgelerinde ortaya çıkabilecek semptomların farkında olmanız gerekir.

Ağaşıdaki Bölgelerde Kanama oluşabilir:

  • Kafatasının içinde (kafa içi kanama)
  • Akciğerlerin içinde (pulmoner kanama)
  • Midenin içinde (gastrointestinal kanama)

İntrakraniyal (iç) kanamanın belirtileri şunlardır:

  • Şiddetli baş ağrısı
  • Boyun Tutulması
  • Kusma
  • Ruh halinde değişimler

Pulmoner kanamanın en sık görülen belirtileri:

  • Burnunuzdan ve ağzınızdan kan tükürmek
  • Solunum güçlüğü
  • Mavimsi bir cilt tonu (siyanoz)

Bir gastrointestinal kanamanın en sık görülen iki belirtisi şunlardır:

  • Kan kusma
  • Çok koyu veya katran rengide dışkı

Lösemi ve Kısırlık

Akut lösemiyi tedavi etmek için kullanılan tedavilerin çoğu kısırlığa neden olabilir. Kısırlık genellikle geçicidir, ancak bazı durumlarda kalıcı olabilir.

Özellikle infertil olma riski taşıyan insanlar, kök hücre ve kemik iliği nakli hazırlıklarında yüksek doz kemoterapi ve radyoterapi almışlardır.

Tedaviye başlamadan önce herhangi bir kısırlık riskine karşı korunmak mümkün olabilir. Örneğin, erkekler sperm örneklerini saklayabilir.

Löseminin Psikolojik Etkileri

Lösemi teşhisi konması, özellikle bir tedavinin olası olmaması durumunda çok üzücü olabilir. Bu durum ilk başlarda psikolojinizi bozabilir.

Lösemi teşhisi konduysa, bir danışmanla veya psikiyatrla (zihinsel sağlık koşullarının tedavisinde uzmanlaşmış bir doktorla) konuşmak, depresyon ve endişe duygularıyla mücadele etmenize yardımcı olabilir. Endişe duygularını azaltmaya yardımcı olan antidepresanlar veya ilaçlar hastalıkla daha iyi başa çıkmanıza yardımcı olabilir. Ayrıca Lösemi ile savaşan diğer insanlarla konuşmak yararlı olabilir.

Kimler Neler Demiş?

avatar
  Subscribe  
Bildir