Ayna Nöronlar Nedir? | Ayna Nöronlar ve Empati

Ayna nöronlar başka bir kişinin davranışını gözlemlerken o davranışı kendisi yapıyormuş gibi tetiklenen beyin hücreleridir. Ayna nöron gözlemlediği kişinin davranışını, kendisi de deneyimliyormuş gibi göstermekten sorumludur.

Ayna nöronlar
Ayna nöronlar

Ayna nöronların oluşturduğu davranışlar gözlemlenebilir değildir. Örneğin bir kişinin yaptığı hareketi gözlemlerken, gözlemleyen kişinin beyni hareketi yaptığı algısına kapılır ancak fiziksel olarak gözlemlediği hareketi yapmaz.

Tamamen Aynı Hareket

Ayna nöronlar gözlemlenen kişinin yaptığı hareketi sağlayan nöronlara benzemez yani biraz daha soyuttur. Aslında ayna nöronlar için empati kurmanın nörobiyolojik tanımıdır diyebiliriz. Bir kişiyi ya da olayı izlerken gözlemlediğimiz hareketler ayna nöronları tetikler, kişi bu sayede gerçeğe yakın bir deneyim kazanmış olur.

Ayna Nöron Çeşitleri

Yapılan araştırmalar ayna nöronların üç farklı koşulda aktifleşeni, 3 farklı türü olduğunu ortaya koydu. Bunlar;

Uyumlu Ayna Nöronlar gerçekleştirilen eylemin, eylemin gerçekleştirilme amacı ile doğrudan ve gözlenebilir bağlantısı olduğunda ortaya çıkarlar. Örneğin; bulaşık makinesine, bulaşıkları doldurmak.

Geniş Ayna Nöronlar ise gerçekleştirilen eylemin bir amaç ile bağlantısı olsun veya olmasın yalnızca eylem odaklı ortaya çıkarlar. Buna herhangi bir objeyi elimize almak örneği verilebilir.

Bu iki nöron kategorisi beynimizdeki ayna nöronların %90’ını oluşturur. Bu kategorilerdeki ayna nöronları dışarıda gözlemlediğimiz kişilerin davranışlarını taklit eder ve bu davranışın nasıl gerçekleştiğini anlamaya çalışır.

Uyumlu Olmayan Ayna Nöronlar gözlemlenen eylemler karşında aktif olmazlar. Örneğin diğer ayna nöronlar gibi ; bir nesneyi kavrayan veya bir nesneyi bir yerden başka bir yere koyan birisini gözlemlerken ortaya çıkmazlar. Uyumlu olmayan ayna nöronlar daha soyut seviyelerde aktifleşirler.

Ayna Nöronlar ve Evrim

Ayna nöronların evrimleştiğine dair iki farklı yaygın hipotez bulunmaktadır. Bunlardan ilki olan uyum sağlama hipotezi insanlar ve maymunların ayna nöronlara sahip şekilde doğduğunu savunur. Doğal seçilimin bir gereği olarak çevremize uyum sağlama ve yetişkin bireylerin davranışlarını anlamak amacıyla ayna nöronların evrimleştiği fikrini benimser.

Diğer bir evrim hipotezi ise, asosyal öğrenme hipotezi olarak bilinir. Bu hipotez ayna nöronların gözlemlenerek kazanılan deneyimler ile evrimleştiğini savunur. Kişi yeni bir davranış öğrenmek amacıyla diğer kişilerin davranışlarını gözlemler ve beynimiz bu iki olay arasında bir bağ kurar.

Maymunlarda Ayna Nöronlar | Ayna Nöronlar Nasıl Keşfedildi?

Ayna Nöronlar nöroloji bilim dalı doktoru olan Giacomo Rizzolatti tarafından 1922 yılında, makak maymunları üzerinde yapılan testler sonucunda keşfedildi. Yapılan testlerde makak maymunlarının hareketleri sırasında bu hareketlerden sorumlu olan tekil nöronlar inceleniyordu. Ancak birazda tesadüf eseri maymunların hareketlerinden sorumlu olan bu nöronların, maymunlar hareketsiz haldeyken de aktif oldukları keşfedildi.

Rizzolatti ilk olarak premotor korteks olarak bilinen ve hareketlerden sorumlu olan bölgedeki ayna nöronları keşfetti. Yapılan derin aratşırmalar soruncunda ayna nöron aktivitesinin, görmeyi kodlayan parietal korteks ile de bağlantısı olduğu ortaya kondu. Bazı bulgular ayna nöronların sosyal davranışlarımızdan sorumlu bölge olan frontal korteksi de etkilediğini gösteriyor.

İnsanlar ve Ayna Nöronlar

Rizzolatti’nin çalışılmaları da dahil olmak üzere maymunlar üzerinde yapılan tüm çalışmalarda beyne yerleştirilen elektrolar ile beyin aktivesi gözlemlenmektedir. Bu yöntemde beyin içerisine yerleştirilen elektrotlar deneklerin beynindeki elektriksel akımları ölçer.

Ancak bu yöntem insan denekler üzerinde kullanılamayacak riskler içerir. Yine de epilepsi hastası bir kişinin ameliyatı sırasında bu yöntem denenmiştir. Bilim insanları bu yöntem ile insan deneğin frontal lobu ve temporal lobunda ayna nöron izlerine rastlamıştır.

Ayna norönların konu alındığı araştırmalarda, ayna nöronların aktif olduğu bölgelerin insan ve maymun beyinlerinde benzerlik gösterdiği ortaya konmaktadır. Ayrıca insanlarda konuşmadan sorumlu olan bölge Broca Alanı da, ayna nöronları içermektedir.

 Ayna Nöronların Sosyal Yaşantı Üzerindeki Etkisi

Keşfedildikleri tarihten bu yana DNA’dan sonraki en büyük keşif olarak adlandırılan ayna nöronların sosyal yaşantılarımız üzerindeki etkileri sandığımız çok daha fazla olabilir. Hatta sosyal davranışlarımızın temel nedenlerini açıklıyor dahi olabilirler.

İnsanlar birbirleri ile etkileşime geçtiklerinde duygularını paylaşabilirler. Örneğin empati kurmak, öngörü sahibi olmak gibi konularda bilim insanları ayna nöronların katkısı olduğu düşünmektedir. Sosyal açıdan ise ayna nöron eksiliğinin otizme yol açılabileceği düşünülse de bu fikri destekleyen kanıtlar bulunmamaktadır.

You may also like...

Kimler Neler Demiş?

avatar
  Subscribe  
Bildir