Dünya neden dönüyor?

0
40

Dünya ile ilgili bilgiler genel olarak halen bir gizem olsa da, araştırmacılar gezegenimizi daha iyi tanımamız için her gün yeni araştırmalar yapıyor. Dünya her gün ekseni etrafında dönüyor, güneşin doğuşu ve gün batımı gezegende hayatın günlük bir rutini haline gelmiş durumda. Gezegenimiz bu hareketi 4,6 milyar yıldı yapmakta ve yok olana kadar da devam edecek. Muhtemelen güneş kırmızı bir dev yıldıza dönüşüp gezegenimizi yuttuğunda da halen dönüyor olacak. Peki, dünya neden dönüyor ?

Dünya neden dönüyor
Dünya neden dönüyor

Dünya, yeni doğan bir güneşin etrafında dönen bir gaz ve toz diskinden oluştu. Bu gaz diskinde, Dünyayı oluşturmak için bir araya gelen toz ve kaya parçaları bulunmaktaydı. Dünya büyümeye başladıkça uzay kayaları, gelişmekte olan gezegenle çarpışmaya devam ederek onu uzay boşluğunda döndürmeye başladı. İlk güneş sistemindeki tüm enkazlar, yaklaşık olarak aynı doğrultuda güneşin etrafında dönerken, çarpışmalar Dünya ‘yı ve güneş sistemindeki diğer her şeyi de bu yöne dönmeye zorladı.

Ama neden güneş sistemi ilk etapta dönüyordu? Güneş ve güneş sistemindeki her şey bir toz ve gaz bulutundan oluşuyordu. Geri kalan katı malzemeler , gezegen oluşturan diske girerken, gazın çoğu güneş olmak üzere bir noktada yoğunlaşmıştı. Önceleri, gaz molekülleri ve toz parçacıkları tüm uzaya dağılmış olarak hareket ediyordu, ama belli bir noktada, bir miktar gaz ve tozun dönme hakareti birbiri ile senkronize oldu. Gaz bulutu bu senkronizasyon sonucu dönüşünü daha da hızlandırdı, bu tıpkı buz pateni yapan birisinin daha hızlı dönmek için kollarını vücuduna yakın tutması gibiydi.

Bir şeyler dönmeye başladığında, genellikle devam eder. Bu durumda dönen bebek güneş sistemi, nesnenin dönmeye devam etme eğilimini tanımlayan açısal bir momentum geliştirdi. Sonuç olarak, güneş sistemi oluştuğunda muhtemelen tüm gezegenler aynı yönde dönüyordu.

Ancak günümüzde bazı gezegenler dönüş hareketlerine kendileri karar veriler. Venüs dünyaya zıt yönde döner ve Uranüs’ün spin ekseni 90 derece eğimlidir. Bilim adamları bu gezegenlerin bu şekilde nasıl var olduklarından emin değiller ama bazı fikirleri var. Venüs için düşünülen teori büyük bir çarpışmanın dönüşünü tersine çevirmiş olması. Ya da belki de diğer gezegenler gibi dönmeye başladı fakat zamanla güneşin Venüs’ün kalın bulutları üzerindeki etkisiyle yer çekimini yok etmesi, gezegenin çekirdeği ve mantosu arasındaki sürtünme ile birleşince, dönüşün zıt yönlü olmasına neden oldu. Uranüs örneğinde, bilim adamları büyük bir kütleye sahip bir meteorun gezegene çarptığını öne sürüyor.

Bu tür değişimlere rağmen, uzaydaki her şey bir yöne veya başka bir yöne döner. “Döndürme, evrendeki nesnelerin temel bir davranışıdır.” Asteroitler dönüyor. Yıldızlar dönüyor. Gökadalar dönüyor. NASA’ya göre, güneş sisteminin Samanyolu etrafındaki bir turu tamamlaması 230 milyon yıl alıyor. Evrendeki en hızlı şeylerden bazıları, devasa yıldızların cesetleri olan pulsarlar denen nesnelerdir. Bir şehrin büyüklüğünde çapa sahip bazı pulsarlar saniyede yüzlerce kez dönebilir. Terzan 5ad olarak isimlendirilen bu nesne saniyede 716 kez dönüyor.
Kara delikler ise daha hızlı olabilir. Birincisi, GRS 1915 + 105, saniyede 920 veya 1.150 kez arasında bir yerde dönüyor olabilir.
Tüm bunlar nesnelerin yavaşlamadığı anlamına gelmiyor tabi. Güneş doğduğunda, her dört günde bir ekseni etrafında dönüyordu ama bugün güneşin bir kez dönmesi yaklaşık 25 gün sürüyor.

Dünya’nın dönüşü bile yavaşlar. Ay’dan gelen yerçekimi, Dünya’yı yavaşlatacak şekilde kendine çeker. Yapılan araştırmalar Dünya’nın dönüş hızının son yüzyılda 1.78 milisaniye yavaşladığını gösterdi. Bu yavaşlama, Yarın güneşin bugünden daha geç doğacak olması anlamına geliyor.

Kimler Neler Demiş?

avatar
  Subscribe  
Bildir