Düşük Dozlu Radyasyon | Mutasyonlara Neden Olabilir mi?

0
26

Düşük dozlu radyasyon genellikle bir nükleer santral kazası (Örn: Çernobil) sonucu ortaya çıkar ve milyonlarca insanı etkileyebilir. Peki, düşük dozlu radyasyon insanları ne kadar etkiler? İyonlaştırıcı radyasyon genel olarak canlı hücrelerinde kalıtsal bilgiyi içeren DNA molekülünde değişiklikler yapar ve kuşaktan kuşağa aktarılabilen mutasyonlar oluşturur.

Düşük Dozlu Radyasyon
Düşük Dozlu Radyasyon

Canlıların tüm özellikleri genler tarafından belirlendiği için gen mutasyonlarının etkileri fiziksel ve ruhsal sağlığımızı tamamen etkileyebilir. Radyasyonun kalıtsal etkileri üreme hücrelerinin radyasyona maruz kalması sonucu ortaya çıkar ve üreme hücrelerinde oluşan mutasyonlar bir sonraki kuşaklara aktarılabilir. Vücut hücrelerinde oluşan somatik mutasyonlar ise kansere neden olabilir.

Düşük Dozlu Radyasyon ve Kalıtsal Etkileri

Radyasyonun kalıtsal etkileri hakkında yapılan araştırmalar sonucunda radyasyonun hiçbir dozunun güvenli olmadığı keşfedilmiştir. Peki, neden ” maximum permissible ” doz ya da izin verilen en yüksek doz kuralları uygulanmaktadır? Çernobil kazasından sonraki dönemde yetkililer insanların bir yılda alacağı toplam doz maksimum 500 mremdir şeklinde açıklamalarda bulunmuşlardır. Ancak bu limitin altında da Düşük dozlu radyasyon etkileri ortaya çıkmaktadır. Radyasyon dozu ne kadar düşük olursa olsun hücreleri etkiler fakat bilimsel çalışmaların devam etmesi için belirlenen maruz kalınabilecek maksimum doz limitleri konulmuştur.

Gelişmiş ülkelerde maruz kalınacak maksimum doz limiti aşağıya doğru çekilmiştir (örneğin A.B.D’de yılda 25mrem, Almanya’da 30 mrem, İngiltere’de 100 mrem; Türkiye’de ise bu limit 500 mrem). Düşük düzeyde radyasyona maruz kalan tek bir kişide mutasyon görülme ihtimali çok azdır ancak milyonlarca kişinin düşük doz radyasyona maruz kalması mutasyon riskini arttır. Örneğin 50 milyon insanın her biri 500 mremlik doza maruz kalırsa bunun etkileri ve ortaya çıkacak olan sonuçlar sarsıcı olabilir. Toplum maruz kalmanın sonucu 5 milyon insanın her birinin 5000 mrem, ya da 50.000 kişinin her birine 500 rem radyasyon vermekle aynıdır. Bu durumda toplum tarafından alınan kollektif doz 5 milyon kişirem ya da 50.000 kişisievert olarak ifade edilir. (1-Sievert 100 reme eşittir) . Bu doz yaklaşık olarak Hiroşima’da atom bombasından kurtulanların aldığı dozun 10 katıdır. Yapılan bilimsel tahminlere göre 1 milyon kişiremlik bir doza maruz kalma 1200 çekinik mutasyona neden olacaktır.

Mutasyonun Etkileri

Bir mutasyonun toplumda kalma süresi ve etkilenen kişi sayısı mutasyonun zararlı etkileri ile ters orantılıdır. Ayıra radyasyona maruz kalma sonucu oluşabilecek mutasyonlar kişiden kişiye farklılık gösterebilir. Örneğin Ataxia teleangiectasia adlı hastalık genetik bir hastalıktır ve bir çift çekinik gen tarafından kontrol edilir. Bu gene sahip bireylerde DNA onarım sistemi iflas etmiştir. Bu hastalığın toplumda görülme sıklığı 40.000’de birdir fakat bu geni tek olarak taşıyan heterezigot bireyler ise 100 de birdir. 50 milyonluk toplumda 500.000 kişi Ataxia teleangiectasia geni bakımından heterezigottur. Yani geni tek olarak taşırlar ve normal görünümdedirler. Fakat bu bireylerin kanser olma riskleri normal insanlara göre 5 kat daha fazladır.

DNA onarım sistemi ile ilgili onlarca mutasyon olabileceğini düşünürsek, toplumda radyasyona duyarlı bireylerin sayısının bir hayli yüksek olduğunu görebiliriz. Çevre politikalarının oluşturulmasında, herhangi bir etmenin çevreye geri dönülmez, onarılmaz bir zararı söz konusu ise, bu konuda yeterli veri yoksa bile, zararın kesin olduğu yaklaşımı geçerlidir. Buna, Tedbirlilik İlkesi (Precautionary Principle) denir. Türkiye’de nükleer santral yapımıyla ilgili çevre politikalarında bu ilkenin gözönünde bulundurulması insan gen kaynaklarının korunması anlamına gelecektir.

Nükleer yakıt atıklarındaki bazı radyoaktif zehirler

İZOTOP YARILANMA ÖMRÜ
Hidrojen-3 (trityum) 12 yıl
Berilyum-10 1 milyon 600 bin yıl
Karbon-14 5 bin 700 yıl
Fosfor-32 14 gün
Potasyum-40 1 milyar yıl
Kobalt-60 5 yıl
Selenyum-79 65 bin yıl
Rubidyum-87 47 milyar yıl
Strontiyum-90 29 yıl
Niobyum-94  20 bin yıl
Molibdenum-93 3 bin 500 yıl
Teknetyum-99 200 bin yıl
Rutenyum-106 1 yıl
İyot-129 15 milyon 700 bin yıl
Sezyum-135 2 milyon 300 bin yıl
Hafniyum-182 9 milyon yıl
Tantalum-182 100 gün
Renyum-187 50 milyar yıl
Kurşun-205 14 milyon 300 bin yıl
Polonyum-210 138 gün
Radyum-224 37 gün
Radyum-226 1 bin 600 yıl
Aktinyum-225 10 gün
Toryum-228 2 yıl
Toryum-231 1 gün
Toryum-232 14 milyar yıl
Uranyum-233 200 bin yıl
Uranyum-234 200 bin yıl
Uranyum-235 700 milyon yıl
Uranyum-236  23 milyon yıl
Uranyum-238  4 milyar yıl
Neptünyum-237 2 milyon yıl
Plütonyum-238 88 yıl
Plütonyum-239 24 bin 100 yıl
Plütonyum-240 6 bin 500 yıl
Plütonyum-241 14 yıl
Plütonyum-242 400 bin yıl
Amerikyum-241 400 yıl
Amerikyum-241 400 yıl

Kimler Neler Demiş?

avatar
  Subscribe  
Bildir